Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 20 september 2013
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Boeddhistische devotie springlevend in Azië

Kees Moerbeek


Devotie bij het altaar
n het Westen zijn meditatie en de studie van boeddhistische teksten de belangrijkste lekenpraktijk. Dit stelt onderzoeker van het boeddhistisch modernisme David L. McMahan. In het traditionele boeddhisme is devotie springlevend en devotioneel boeddhisme is nog steeds de dominante lekenpraktijk. Wat is boeddhistische devotie, wat is de functie ervan en hoe uit deze zich?

Van Dale's woordenboek omschrijft ‘devotie’ als: ‘vroomheid; verering’. Boeddhistische devotie bestaat sinds mensenheugenis. In China en Zuidoost-Azië is de devotie voor de bodhisattva van mededogen Kwan Yin springlevend. Er bestaan boeddhistische scholen die diep devotioneel zijn, zoals Reine Land- en Nichiren-boeddhisme. Andere zijn dat minder. Maar ook theravada en zen kennen rituelen, die bestaan uit recitaties, het offeren van wierook en buigen voor een boeddhafiguur op een altaar.

Idolaat

Boeddha zelf waarschuwde voor de verering die hem ten deel viel. De theravadamonnik Nyanaponika Thera (Siegmund Feniger, 1901-1994) noemt hiervan twee voorbeelden uit de soetra’s. Een ervan verhaalt over de monnik Vakkali, die zo idolaat van de Boeddha was, dat hij hem telkens wilde zien. Volgens de overlevering zei de Boeddha tegen hem: ‘Wat schiet je op met het zien van dit onzuivere lichaam? Hij die de dharma ziet, ziet mij.’

Een andere soetra verhaalt dat de Boeddha kort voor zijn heengaan zei dat een monnik, non, vrome man of vrouw die leeft volgens de dharma, de hoogste eer bewijst aan de Tathāgata. Juist en diep begrip van de dharma, en een levenswijze die daarmee overeenstemt, overtreft iedere eenzijdig emotionele devotie.

Toch wees de Boeddha devotie niet af, mits deze geworteld is in juist begrip van de dharma en de bewondering voor wat nobel is. Nyanaponika Thera noemt het een misvatting dat het ‘zien van de dharma’ een zuiver intellectuele aangelegenheid is.

Drie Juwelen

De dharmapraktijk is veelzijdig, schrijft Barbara O’Brien. Die praktijk omvat leefregels, filosofische kwesties, meditatie, maar ook devotie. Volgens Boeddha is het IK het grootste obstakel voor Ontwaken. Ook devotie is een middel om de illusie van het IK af te breken. Devotie is een upaya, een vaardig middel.

Alle boeddhistische tradities hebben hun eigen devotie-upaya’s. Een voorbeeld is het chanten van de mantra Nam-myoho-renge-kyo (‘Ik wijd mij toe aan de Lotus Soetra’) in het Nichiren-boeddhisme. Een tweede voorbeeld is de Amitābha-devotie die de gelovige naar het Reine Land leiden kan.

Buigen voor een butsudan, een Japans boeddhistisch altaar, kan een uiting van respect zijn voor onze boeddhanatuur, maar ook voor de Drie Juwelen: de Boeddha, Dharma en de Sangha. Tot wie of wat is die devotie gericht? Werken aan dit soort vragen IS boeddhisme, meent O’Brien.

Kwan Yin
Zuiver moreel gedrag

Het ontsteken van wierook en kaarsen en het offeren van bloemen en fruit hebben een diepere betekenis. We offeren aan Boeddha, niet om zijn gunst te verkrijgen, omdat we daarvan altijd verzekerd kunnen zijn.

Licht symboliseert wijsheid, licht verjaagt duisternis, net zoals wijsheid de duisternis van onwetendheid wegjaagt. Wanneer wierook aangestoken wordt, verspreidt hij zijn geur, symbool van zuiver moreel gedrag. Dat herinnert ons eraan juist gedrag te bevorderen.

Door te buigen voor een afbeelding van de Boeddha herinneren wij ons de kwaliteiten van de Boeddha. Zo ontwikkelen we respect voor zijn mededogen, geduld, deugd, concentratie en wijsheid. Het tonen van dit respect inspireert ons deze kwaliteiten in onszelf te ontwikkelen. Hiermee breken we beetje bij beetje het IK af.

In Azië is Kwan Yin (Kanzeon, Avalokiteshvara) mogelijk het belangrijkste boeddhistisch onderwerp van devotie. Ze wordt afgebeeld als een mooie jonge vrouw en geassocieerd met onder andere gezondheid en vruchtbaarheid van vrouwen. Een van de belangrijkste voorwerpen waarmee zij afgebeeld wordt is een vaas gevuld met de nectar van mededogen en compassie. Een ander voorwerp is een wilgentak, waarmee zij ziekte verdrijft.

Aan het eind van haar boek De kwestie God schrijft godsdienstonderzoekster Karen Armstrong over de ontmoeting van de brahmaanse priester en een mediterende Boeddha. De priester vroeg of hij een god, een engel of een geest was. De Boeddha legde hem uit hoe iemand een verlicht mens kan worden. ‘Denk aan mij,’ zei de Boeddha ten slotte tegen de nieuwsgierige priester, ‘als iemand die ontwaakt is.’ Als devotie werkt om te Ontwaken, wat kan er dan mis mee zijn?  

Bronnen
Armstrong, K. De kwestie God. Amsterdam: De Bezige Bij, 2009.

Blofeld, J. Bodhisattva of Compassion. Boston: Shambhala, 1988.

Suzuki, D.T. Buddha of Infinite Light, Boston & London, Shambhala Publications, 1997.

Devotion in buddhism, three essays

Atheism and devotion in buddhism1

Atheism and devotion in buddhism2

Buddhist devotion

Pali chantings

Guan Yin festival

The Story of Avalokiteshvara Bodhisattva (anime)





Terug naar Artikelen