Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 9 september 2016
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

De eerste westerse boeddhist: Iers en dwars

Kees Moerbeek

Laurence Carroll was een van zijn vier namen. Waarschijnlijk werd hij in 1856 geboren in Booterstown, county Dublin, Ierland. Mogelijk stierf hij in 1914, onbekend is waar. De boeddhistische bevolking van Birma (Myanmar) droeg hem op handen als de alom gerespecteerde boeddhistische monnik U Dhammaloka. In de ogen van de Britse koloniale overheersers en christelijke missionarissen, die hij steevast hemelpiloten (sky pilots) noemde, was hij een lomperik, een atheïst, een opruier van de ‘inlanders’ en een revolutionair, die het zwijgen opgelegd moest worden.

British Empire
aurence Carroll, alias Laurence O’Rourke, alias William Colvin was de zoon van een groenteboer en groeide op in een katholiek gezin in het door de Britten gekoloniseerde Ierland. Naast de armoedige huurkazerne waar hij opgroeide stond een katholieke kerk. Op zijn zestiende monsterde hij in Liverpool aan op een schip dat hem in 1872 naar de Verenigde Staten bracht. Daar leidde hij jarenlang een zwervend bestaan, tot hij aanmonsterde op de scheepvaartlijn tussen San Francisco en Yokohama. Na drie reizen werd hij in Japan aan wal gezet wegens herhaalde dronkenschap. Begin 1880 bereikte hij Rangoon, waar hij boeddhistische monniken ontmoette. Hij zwoer de drank af en werd in 1884 gewijd tot de monnik U Dhammaloka.

Boeddhisme bedreigd
In 1900 begon hij zijn omstreden loopbaan met een wijd verspreide en vaak herdrukte verklaring waarin hij de Birmese boeddhisten waarschuwde voor het gevaar van christelijke missionarissen, die hun religie en cultuur bedreigden. Hij beschreef de missionarissen als uitgerust met een fles alcohol en met de bijbel of een machinegeweer. Hiermee somde hij in een adem alle bedreigingen voor Birma op: alcoholisme, christendom en de Britse militaire koloniale macht.

In 1907 richtte hij The Buddhist Tract Society op. Daarin publiceerde hij herdrukken en bewerkingen van publicaties van westerse vrijdenkers en atheïsten. Ook schreef hij zijn eigen traktaten waarin hij christelijke missionarissen aanviel en boeddhistische ideeën verspreidde. Hiermee streek hij de Britse koloniale overheersers tegen de haren in.

Geliefd en omstreden
De Ierse monnik werd gesteund door de traditionele boeddhisten en was zeer gewaardeerd onder belangrijke Birmese boeddhistische monniken. Onder hen de hoogste boeddhistische geestelijke, de Sangharaja (Thathanabaing in het Birmees). Deze geestelijke werd geaccepteerd door de koloniale overheid. Grootsteedse Birmese nationalisten verdedigden Dhammaloka tijdens rechtszaken en organiseerden zijn bijeenkomsten. Van één bijeenkomst is bekend dat vrouwen uit respect voor hem hun haar op de grond legden, zodat hij erover kon lopen. Ook was hij geliefd in Singapore, vooral onder de Chinese bevolking, maar minder in Siam (Thailand) en in Japan. De 13de Dalai Lama zou zo van hem geporteerd zijn geweest dat hij hem uitnodigde om voor drie maanden studie naar Tibet te komen.

Van de Amerikaanse schrijver Harry Franck kennen we de volgende anekdote. Hij en de Ierse monnik kwamen elkaar tegen op een stoomboot die de Ganges afvoer. Ze raakten in gesprek met elkaar. Tijdens dit gesprek maakte een Hindoe-christen, die pamfletten uitdeelde, de fatale vergissing om op Dhammaloka af te lopen. De Hindoe-christen en de Ierse boeddhistische monnik begonnen een discussie, tegenover een belangstellend publiek. De discussie ging heen en weer en de christen dreigde het te verliezen. Hij besloot daarom Hindi te gaan spreken. Tot groot vermaak van het publiek zette Dhammaloka de discussie voort in vloeiend Hindi.

De opstandige boeddhistische monnik stond onder constant politietoezicht, omdat hij zich verzette tegen het Britse kolonialisme dat zich als een olievlek uitbreidde over heel Zuid-Oost-Azië. In 1910 werd hij veroordeeld op grond van de wetgeving tegen opruiing. Hij is daarmee de enige Europeaan die op basis van deze wet veroordeeld werd. Tijdens zijn hoger beroep ontvluchtte hij Birma, door zijn eigen dood in scene te zetten. Waarschijnlijk was dit om de Britse autoriteiten op een dwaalspoor te brengen. Ten slotte verdween hij op een mysterieuze manier, geen enkel spoor achterlatend. In de eeuw daarna is hij in vergetelheid geraakt.

Vergetelheid
Waarom is Dhammaloka in vergetelheid geraakt? Mogelijk zaten de eerste westerse en Britse boeddhisten in hun maag met het strijdvaardige boeddhistische atheïsme van deze Ierse controversiële monnik. Was hij vanwege zijn afkomst en boodschap slechte reclame?
Hoe het ook zij, wat we in het westen weten van de eerste ontmoetingen met het boeddhisme in de moderne tijd is te herleiden tot de volgelingen van Ananda Metteyya (Allan Bennet) en zijn Buddhist Society of Great Britain and Ireland. Nergens wordt de Ier Dhammaloka vermeld.

Er waren grote verschillen tussen de achtergrond en de persoonlijkheden van Dhammaloka en Ananda Metteyya. Ananda Metteyya kwam uit een middle class familie en was wetenschapper (analytisch chemicus). Hij had het katholicisme op jonge leeftijd verworpen, maar vermeed conflicten met het christendom. Hij hield zich bezig met het bekeren van westerlingen in plaats van het ondersteunen van Birmese en andere Aziatische boeddhisten.
Dhammaloka’s niet-aflatende strijd voor het behoud en het heropleven van het boeddhisme in Birma en zijn uitgebreide contacten met Aziatische boeddhisten plaatsen hem in het gezelschap van Henry Steel Olcott en Anagarika Dharmapala. Beiden waren voorvechters van het Sri Lankaanse boeddhisme, dat bijna ten onder was gegaan door de westerse kolonisatie en de christelijke bekeerzucht. Atheïsten waren ze echter niet.
Wat de Birmese kant van de zaak betreft past de Ierse afkomst van Dhammaloka niet bij het latere nationalistische orthodoxe boeddhisme van Birma.

Herwaardering
Enkele jaren geleden hebben de wetenschappers Alicia Turner, in Birma, en Laurence Cox, in Ierland, de controversiële boeddhistische monnik herondekt, onafhankelijk van elkaar. Emeritus hoogleraar Brian Bocking bracht het duo tezamen. Gedrieën hebben ze onderzoek gedaan naar Dhammaloka.
De Ierse filmmaker Ian Lawton kan gerust een propagandist van de monnik genoemd worden. In november 2015 hield hij een lezing over Dhammaloka bij de alom gerespecteerde Buddhist Society. In de mei-aflevering van de Middle Way staat de zeer lezenswaardige lezing uitgeschreven. Lawton produceerde een animatiefilm over deze monnik, die vertoond is bij de BOS. Zijn doel is Dhammaloka zijn rechtmatige plek in de westerse boeddhistische geschiedenis terug te geven.  

Bronnen
Lost Irish Buddhist, UCC Ireland, 11 januari 2011
Dhammaloka, The Irish monk who condemned christianity. BBC, religion & ethics, december 2013
The Dharma bum
The Dhammaloka project
Cox,L. 'Laurence O’Rourke / U Dhammaloka: working-class Irish freethinker, and the first European bhikkhu?' Journal of Global Buddhism 10 (2009): 135-144
Cox,L. ‘The politics of Buddhist revival: U Dhammaloka as social movement organiser.’ National University of Ireland Maynooth
Rose, C. 'From drunken hobo to Buddhist monk.' Myanmar Times, 20 maart 2015
'Irishman Laurence Carroll was first westerner to be ordained Buddhist monk.' Irish Examiner, 5 januari 2016





Terug naar Artikelen