Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 15 december 2016
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Mijn Citaat

De keuze van Victor van Bijlert


‘Wat denk je, Subhuti? Bestaat er een ding (dharma) waartoe de Zogegane ontwaakt is als de allerhoogste (anuttara) volmaakte (samyak) ontwaking (sambodhi)?’ Hij zei: ‘Heer, er bestaat niet een ding (dharma) waartoe de Zogegane ontwaakt is als de allerhoogste volmaakte ontwaking.’ De Heer zei: ‘Zo is het, Subhuti. Zo is het. Zelfs het allerkleinste (anu) ding (dharma) wordt daarin niet gevonden, noch waargenomen. Daarom wordt het de “allerhoogste volmaakte ontwaking” genoemd.’
Diamant-Sutra 22

n feite was het Diamant Sutra, of zoals het in het Sanskriet heet Vajracchedika, al vroeg een van mijn favoriete sutra’s. Als 17-jarige maakte ik kennis met de Engelse vertaling van Max Müller die hij publiceerde in deel 49 van de roemruchte serie The Sacred Books of the East. Hoewel het sutra tamelijk onbegrijpelijk en onlogisch leek, fascineerde het paradoxale taalgebruik ervan mij mateloos. Het had de kwaliteit van een dadaïstisch of surrealitisch gedicht en werkte soms op de lachspieren. Een paar jaar later kreeg ik Edward Conze’s Buddhist Wisdom Books in handen, dat ook een vertaling van het Diamant-Sutra biedt, een vertaling bovendien voorzien van uitleg. Je kreeg de indruk dat Conze de intentie van de tekst beter snapte, terwijl Müller nauwkeuriger en letterlijker vertaalde.

Bovenstaande passage is mij altijd bij gebleven. Hoewel het hele sutra draait om de onmogelijkheid van de ‘verlichting’ en het boeddhaschap als een meetbaar en beoefenbaar ding, probeert juist deze passage de essentie van het hele boeddhisme te vatten. Boeddhisme draait uiteindelijk om de ontwaking van de Boeddha. Die vormt de grondslag van de hele boeddhistische traditie. Zonder ontwaking of verlichting geen boeddha’s en geen boeddhisme. Het moment van de ontwaking, het moment en het feit waar het hele boeddhisme om draait, wordt in deze passage feitelijk buiten het bereik van taal en van alledaags bewustzijn geplaatst. De ontwaking is geen ding. Ze is dus ook niet bereikbaar zoals gewone dingen bereikbaar zijn. Je vindt niets in de ontwaking en je neemt er ook niets specifieks in waar. Daarom is het de allerhoogste volmaakte ontwaking.

Deze grondparadox wordt nog eens versterkt door de omliggende passages in hetzelfde sutra. Gewone dingen zijn Boeddha-dingen. De Boeddha is niet herkenbaar aan zijn uiterlijke kenmerken van een Boeddha. De Boeddha heeft nooit enige leer onderwezen. De Zogegane (Tathagata) gaat nergens heen en komt nergens vandaan. Daarom is hij de Boeddha. Het Diamant-Sutra staat tjokvol met dergelijke beweringen. En het meest wonderlijke is dat ergens midden in de tekst Boeddha’s leerling Subhuti, aan wie dit hele sutra verkondigd wordt, in tranen uitbarst bij het aanhoren van deze leringen. Het Diamant-Sutra is een grote Indiase koan. Het is misschien wel de moeder van alle koans. Het is zeker niet verbazingwekkend dat dit sutra in het Verre Oosten zo populair is geworden. Het Diamant-Sutra richt de aandacht van de toehoorder meteen op de essentie: het ontwaken tot boeddhaschap.





Terug naar Artikelen