Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 9 september 2016
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Mijn Citaat

De keuze van Tom Hannes


'Zen laat je nooit met rust.'

k las dit citaat ergens in late jaren 1980. Ik ben er niet zeker van, maar ik denk dat ik het las in Inleiding tot het Zen-Boeddhisme van D.T. Suzuki. Het allereerste boekje dat ik ooit over zen las. In elk geval heeft de zin me nooit meer losgelaten.

Er valt heel wat in te brengen tegen D.T. Suzuki's boeken. Ze bieden een te romantisch en eenzijdig beeld van het zenboeddhisme. Het hele aspect van de ethiek wordt er van de hand gewezen als kunstmatig en het wordt maar beter overstegen in ware wijsheid. Formele meditatie is er ook niet nodig. 'Zen' zou de essentie zijn van elke spirituele traditie én ze allemaal overstijgen, inclusief het boeddhisme. Zen zou een mystieke school zijn waar in één flits van ontwaken alles opgelost wordt. Als jonge knaap was ik behoorlijk vatbaar voor die mengeling van radicale openheid voor de realiteit zoals ze is, burleske humor en een rock-attitude die Lou Reed, Bowie, Motörhead Lemmy en Prince (gezegend zijn hun zielen) tot koorknaapjes liet verbleken.

Bijna dertig jaar later weet ik wel beter. Ethiek is essentieel. Ook in onze tijden, waarin de meedogenloosheid en de graaizucht van de homo economicus door de hogere machten gesacraliseerd zijn tot de Ene Weg Zonder Alternatief. Formele meditatie is ook essentieel. Wij mensen hebben een rituele praktijk nodig, een 'schrijn' voor een zijnswijze die vrij is van impuls-manipulaties. Die manipulaties komen van binnen uit (onze patronen en identificaties) en van buiten (bijvoorbeeld de onophoudelijke druk om constant te presteren en in de korte rustpauzes zoveel mogelijk te consumeren). En neen, dit wordt niet opgelost door één flits van mystieke verlichting. Niet dat die flitsen niet bestaan. Meditatie kan ze helpen opwekken, of helpen om ze op te merken als ze zich voordoen. Soms hebben ze de kracht om ons leven een andere richting op de sturen, vaak geven ze ons het gevoel dat het allemaal goed is zoals het is, en bevestigen ze ons in ons zelfgevoel. En precies daar komt het citaatje van Suzuki zo van pas.

Want er is de laatste tijd iets akeligs aan de hand met meditatie. We lijken het vooral te doen om rustig te worden. Om even gewoon te zíjn en niets te moeten ... Dat klinkt aangenaam. Dat is ook aangenaam. Ongetwijfeld hebben we er in onze veeleisende tijden behoefte aan. 'Gezegend zijn de gelijkmoedigen, want zij zullen het langer volhouden dan de losers die opgefokt raken.' Maar precies daar wringt het zen-schoentje. Want precies daar wordt zen een conservatieve kracht in plaats van een revolutie in ons leven. En dat in een wereld waarin overal om ons heen de behoefte aan actieve verandering steeds duidelijker wordt. Een wereld ook waarin overal nieuwe bewegingen op zoek gaan naar duurzame manieren van samenleven. Een nieuw soort van verzet dat uit de straatstenen omhoog kruipt. Een nieuw soort van rock zelfs. Vanuit de onwil om medeplichtig te zijn aan het gebrek aan fatsoen in de manier waarop de wereld bejegend, geleid en beheerd wordt. Een nieuw soort van verzetsfatsoen: decency = the new punk. We zouden onze meditatie, onze moraliteit en ons inzicht kunnen richten op de vraag: hoe kan ik daaraan bijdragen? In plaats van enkel maar rustiger en geconcentreerder meer van hetzelfde te doen. Dat vraagt van ons dat we geen zen beoefenen die ons in slaap sust. Ik wens ons en onze planeet dan ook van harte een zen toe die ons nooit met rust laat.  





Terug naar Artikelen