Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 10 juni 2016
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Mijn Citaat

De keuze van Jan de Breet


‘Monniken, er zijn twee dingen die leiden tot het blijven bestaan, tot het niet in vergetelheid raken, tot het niet verdwijnen van de goede Leer. Welke twee? Een goed vastgestelde letterlijke tekst en een goed afgeleide betekenis. Van een goed vastgestelde letterlijke tekst is de betekenis goed af te leiden. Dit zijn de twee dingen die leiden tot het blijven bestaan, tot het niet in vergetelheid raken, tot het niet verdwijnen van de goede Leer.’

De Boeddha (ca. 490-410 v.Chr.), Aṅguttara-Nikāya I 59 (sutta 2.20)


aak lees ik of hoor ik 'De Boeddha heeft gezegd: …' En dan volgt er een uitspraak die de Boeddha nooit gedaan heeft of die zodanig verbasterd is, dat de oorspronkelijke strekking ervan verloren is gegaan. Een nauwkeurige verwijzing naar de plaats in de bronteksten waar deze uitspraak te vinden is, ontbreekt uiteraard. Zo bezit ik een doosje met 'Boeddhistische gebedskaarten' met daarop steeds alleen de naam van de boeddhistische wijze die de uitspraak gedaan zou hebben, en waarvan de citaten, voor zover ik ze kan controleren, duidelijk onjuist zijn. Op de Facebook-pagina van de Vrienden van het Boeddhisme (VvB) is aan dit soort citaten al enige anekdotische aandacht besteed, maar ik zou er hier graag wat dieper op in willen gaan.

Als men een juist citaat van de Boeddha wil vaststellen, moet men eerst weten welke teksten bruikbaar zijn om er een uitspraak van de Boeddha uit te halen. Voor mij zijn dit alleen de teksten van de Sutta-Piṭaka en de Vinaya-Piṭaka van de Pali-Canon en de parallelle teksten van de canons van andere scholen van het oude boeddhisme, zoals die te vinden zijn in de Chinees-boeddhistische canon, de Tibetaans-boeddhistische canon en fragmenten van Indische canons, onder andere in het Sanskriet. De mahāyāna-soetra's zijn niet het woord van de Boeddha. In het oudste mahāyāna-soetra, de Perfectie van inzicht in 8000 regels wordt dit op de eerste bladzijde beaamd, zij het indirect.

Na het kiezen van een bepaalde tekst en een bepaald citaat, uit een gerenommeerde editie, moet men zorgvuldig achterhalen wat het betekent, met behulp van woordenboeken, grammatica's, de oude commentaren en wetenschappelijke filologische literatuur. Op basis daarvan kan er een correcte vertaling in het Nederlands gemaakt worden. Er kan natuurlijk ook een citaat gekozen worden uit een Nederlandse of Engelse vertaling waarvan men weet dat zij op deze wijze tot stand is gekomen.

Als een citaat op deze wijze vastgesteld is, dan kan men het met een gerust hart aan een publiek presenteren. Dan is de letterlijke tekst ervan goed vastgesteld en is de betekenis goed afgeleid. Zulke citaten dragen bij aan het blijven bestaan van de goede Leer.  

Bronnen
Conze, Edward, The Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines & its Verse Summary, p. 83, Four Seasons Foundation, Bolinas, Cal., 1973
Morris, Richard (ed.), The Aṅguttara-Nikāya, vol. I, p. 59, Pali Text Society/Luzac & Company, Londen, 2e editie herzien door A.K. Warder, 1961 (vertaald in: Rob Janssen en Jan de Breet, De verzameling van numeriek geordende leerredes van de Boeddha, deel 1, p. 153, Uitgeverij Bodhi, 2016)





Terug naar Artikelen