Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 10 juni 2016
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Boeddhisme in het Verenigd Koninkrijk

Een historische schets

Kees Moerbeek

et boeddhisme was voor het begin van de victoriaanse tijd (1837-1901) amper bekend in het Westen. Voor zover dat wel het geval was, werd de Boeddha gezien als een exotische zonnegod of een mindere hindoegodheid. De eerste boeddhistische invloeden in het Verenigd Koninkrijk kwamen uit de theravada-traditie van Birma, Thailand en Sri Lanka. De belangstelling van de Britten was aanvankelijk vooral gericht op onderzoek.
True buddha temple London

Een van de eerste westerse studies over het boeddhisme is The history and doctrine of buddhism (1829) van Edward Upham. Eugène Burnouf publiceerde in 1844 zijn Introduction à l’histoire du bouddhisme indien. Een andere invloedrijke onderzoeker was de boeddholoog en latere hoogleraar vergelijkende theologie Max Müller. Hun publicaties en die van andere pioniers op het gebied van boeddhistische studies genoten veel belangstelling in Europa. Woorden als Buddoo, Boudh, Boudhou, Bouddha raakten ingeburgerd. Vanaf 1860 groeide het boeddhisme uit tot een fenomeen.

Het licht van Azië
Tijdens het hoogtepunt van de militaire, politieke en economische macht van het British Empire, had het Verenigd Koninkrijk te maken met een stortvloed aan vertalingen van boeddhistische en andere oosterse teksten, (populair-)wetenschappelijke publicaties, persberichten en romans. Het epische gedicht The Light of Asia (1879) van Edwin Arnold over het leven en de tijd van de Boeddha was een bestseller. Schotschriften pro en contra het boeddhisme verhitten het publieke debat. Dit gebeurde tegen de achtergrond van een diepe crisis van het traditionele christendom en een bloei van de wetenschappen. Een direct gevolg van dit alles was de oprichting van de Pali Text Society (1881), die zich nog steeds ten doel stelt de Pali Canon in het Engels te vertalen.

De Britse legerofficier en archeoloog Alexander Cunningham heeft veel bijgedragen aan de bekendheid van het boeddhisme in het Verenigd Koninkrijk. Aan de hand van de reisverslagen van Chinese pelgims als Xuanzang (zevende eeuw) herontdekte hij de boeddhistische pelgrimsplaatsen en deed er belangwekkende opgravingen. Beroemd waren zijn opgravingen in Sanchi en Bodhgaya.

Henry Steel Olcott
Twee Amerikaanse theosofen droegen bij aan de groeiende belangstelling. Helena Blavatsky – geboren Jelena Petrovna von Hahn-Rottenstern – zou langs occulte weg door twee Tibetaans-boeddhistische meesters ingewijd zijn in een oeroude wijsheid en wetenschap, de grondslag van alle religies. Deze aan haar geopenbaarde ‘geheime leer’ (theosofie) werd ook ‘esoterisch boeddhisme’ genoemd. Helena Blavatsky en Henry Steel Olcott stichtten de Theosophical Society en waren de eerste westerlingen die zich bekeerden tot het boeddhisme (1880). De eerste westerse boeddhisten waren geleerden, romantici en enthousiastelingen. De Theosophical Society was de plaats van gedeelde interesses.

Olcott was een groot voorvechter van het theravada-boeddhisme in Sri Lanka, dat bijna ten onder was gegaan door de westerse kolonisatie en de christelijke bekeerzucht. Om dit laatste te bestrijden, besloot hij scholen op te richten waar kinderen les kregen in het boeddhisme. Hij speelde een grote rol bij de herwaardering van de Sri Lankaanse cultuur en samenleving. Sri Lanka eert Olcott nog steeds voor zijn inzet.
Buddhist Society Suzuki (l), Humpfreys en Conze (r)

Olcott’s Buddhist Catechism (1908) is een compilatie van boeddhistische teksten volgens westers modernistische snit. David McMahan besteedt in zijn studie The making of buddhist modernism (2008) veel aandacht aan Olcott.

De London Buddhist Society, in 1924 opgericht door Christmas Humphreys, was de eerste succesvolle boeddhistische koepelorganisatie in het Verenigd Koninkrijk. The Middle Way is het prestigieuze kwartaalblad van deze society. Deze opvolger van de Buddhist Society of Great Britain and Ireland is een platform voor alle tradities en scholen.

Boeddhisme vanaf de jaren vijftig
De hele twintigste eeuw bleven de theosofie en het theravada-boeddhisme hun invloed uitoefenen. Vanaf de jaren vijftig arriveerden zen en het Tibetaanse boeddhisme in Groot-Brittannië. De grote populariteit van het boeddhisme begint in de jaren zestig. Boeddhistische groepen schoten als paddestoelen uit de grond. Vandaag de dag komen bijna alle boeddhistische tradities voor die alle worden vertegenwoordigd door verschillende organisaties. Een nieuwe loot aan de tak is het seculiere boeddhisme. Stephen Batchelor is daar een exponent van.

In 1993 werd de andere oecomenische boeddhistische koepelorganisatie The Network of Buddhist Organisations opgericht. Leden ervan helpen vorm te geven aan diverse activiteiten, onder meer binnen het onderwijs, het milieu en mensenrechten.

Schatting van het aantal boeddhisten
Hoeveel boeddhisten heeft Groot-Brittannië? Er zijn diverse pogingen gedaan om dit te schatten. De schattingen lopen nogal uiteen. Robert Buck concludeert in Buddhism and ethnicity in Britain: The 2001 Census Data op basis van gegevens uit 2001 dat er iets meer dan 150.000 zijn. Van die 150.000 zijn er 60.000 etnisch Europese bekeerlingen, ongeveer 35.000 zijn van Chinese afkomst, bijna 15.000 zijn overige Aziaten, bijna 5000 zijn van gemengde etnische afkomst en minder dan 2000 zijn zwart. Een aantal van 35.000 zegt tot ‘andere etnische groepen’ te behoren.

Buck concludeert verder dat veel Britse boeddhisten – misschien wel de meesten – geen formeel contact hebben met een boeddhistische groep. Ze beoefenen alleen of met vrienden en bezoeken af en toe een of meer boeddhistische groepen. Het aantal ‘blanke boeddhisten’ mag dan wel bekend zijn, maar dat geldt niet voor het aantal dat theravada, zen of Tibetaans boeddhisme beoefent of ‘autonoom’ is.

De drie grootste groepen in het Verenigd Koninkrijk zijn Triratna Buddhist Community, Soka Gakkai (SGI) en de New Kadampa Tradition (NKT). Volgens Buck bij elkaar goed voor op zijn hoogst zo’n 15.000 aanhangers.

Volgens gegevens uit 2011 waren er in Groot-Brittannië 178.000 mensen die als boeddhist te boek staan; meer gegevens zijn niet beschikbaar.  

Bronnen
Franklin, J., The lotus and the lion. Cornell University, 2008
MacMahan, D., The making of buddhist modernism. New York: Oxford University Press, 2008
Pali Text Society
The Buddhist Society
NBO, Network of Buddhist Organisations
Bluck, R., Buddhism and ethnicity in Britain. The 2001 Census Data
Buddhist monuments at Sanchi (UNESCO/NHK)





Terug naar Artikelen