Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 9 september 2015
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Metta – liefdevolle vriendelijkheid voor de wereld

Wilfried Reuter

Wilfried Reuter
n het meditatie-themanummer van Buddhismus aktuell, de kwartaaluitgave van de Deutsche Buddhistische Union (DBU), is onder andere een verhandeling opgenomen over metta bhavana. Hier een licht bewerkte vertaling van het artikel.

Metta is de basis van alle boeddhistische meditatievormen, aldus de Berlijnse meditatieleraar Wilfried Reuter. Hij beschrijft hoe we liefdevolle vriendelijkheid kunnen ontwikkelen.

Metta – Sanskriet: maitri – is een staat van hart en geest die zich als ‘liefdevolle vriendelijkheid’, ‘alomvattende liefde’, ‘algoedheid’, ‘zelfloze liefde’, ‘goedhartigheid’ laat beschrijven – om slechts een aantal mogelijkheden te noemen. Metta is de basis van alle boeddhistische meditatievormen. Of we nu samatha, vipassana, shikantaza, dzogchen of iets soortgelijks beoefenen, zonder metta is het niet mogelijk tot de kern van deze praktijken door te dringen. De Boeddha vergeleek metta met moederliefde. De liefde en de warmhartigheid van een moeder zijn niet afhankelijk van de kwaliteiten of het gedrag van haar kind. Wij ervaren genegenheid en afkeer zolang we ons in de staat van beoordelen bevinden. Deze neigingen vervormen echter de waarneming en scheppen angst. Metta is de grondenergie van een vrije geest – vrij van beoordelingen en concepten. Moederliefde zegt: ‘Ik hou van je, omdat je bent.’ Voorwaardelijke liefde zegt: ‘Ik hou van je, omdat je aan mijn verwachtingen beantwoordt en aan mijn behoeften tegemoetkomt.’ Voorwaardelijke liefde kan geen bestendig welzijn verlenen. Metta is nooit beschadigend en altijd bereid te vergeven. De energie van metta laat zich ervaren door een gevoel van verbondenheid met de ander en een warm en groot hart. Wat metta wezenlijk kan bijdragen aan de wereld is het slechten van grenzen en breuklijnen. Woede, agressiviteit en angst scheppen onbegrip en koude. Metta keert dit proces. Van goedhartige mensen gaat warmte uit, in hun nabijheid voelen we ons beschermd. Een goedhartig mens ziet het goede in de ander en handelt aldus welwillend. Dit kan in de ander resoneren, die dan vanuit zijn goedheid volgend handelt. Hoe meer mensen metta ontwikkelen, hoe vriendelijker de wereld wordt.

Iedereen heeft de mogelijkheid metta te ontwikkelen, omdat alle menselijke wezens deze energie in zich dragen. Soms schijnt deze innerlijke nectar echter diep verborgen en lijkt de toegang ertoe geblokkeerd. Het vereist vaak een bewust besluit om deze kanalen naar binnen weer toegankelijk te maken. Deze beslissing komt tot uiting door stil te staan, naar binnen te kijken en alles wat zich voordoet accepterend te aanvaarden. Acceptatie van onze innerlijke staat van zijn en neiging om te reageren leidt tot openheid en innerlijke ruimte. Dit proces maakt metta bhavana mogelijk. Bhavana behelst ‘meditatie’, ‘ontwikkelen van de geest’, maar het betekent ook – letterlijk – ‘in tegenwoordigheid roepen’. Iedere meditatie ontvouwt haar werking afhankelijk van de regelmaat waarmee zij wordt aangewend. Dagelijks enkele minuten metta-beoefening heeft al een duidelijk gevolg.

Er zijn diverse toegangen tot metta-meditatie evenals verschillende ‘doelstellingen’. Alle meditatiewijzen beginnen met een ontspannen zithouding. Met ontspanning wordt een passende, het lichaam stabiliserende spanning bedoeld, en niet het wegglijden in slaperigheid. In een stil en gestabiliseerd lichaam kan de geest tot rust komen en het hart zich openen. Ondersteund door het proces waarin de aandacht voor enige ogenblikken op de ademhaling is gericht. De eigenlijke metta-meditatie begint met het ontwikkelen van liefdevolle vriendelijkheid voor onszelf. Visualisaties kunnen daarbij net zo behulpzaam zijn als het formuleren van bepaalde frasen – er zijn vele varianten. Het is een kwestie van uitproberen welke het beste werken. De traditionele zinsneden luiden als volgt:

Moge ik vrij zijn van vijandigheid.
Moge ik geen weerstand kennen.
Moge ik vrij zijn van lichamelijke en geestelijke moeilijkheden.
Moge ik in geluk verwijlen.

Zelf werk ik van tijd tot tijd ook graag met formuleringen als:

Moge ik mij beschermd weten.
Moge ik vrij zijn van kwelling en innerlijke strijd.
Moge ik geluk en vrede ervaren.

De Burmese meditatieleraar Sayadaw U Indaka wijst erop dat het belangrijk is zo weinig mogelijk woorden te gebruiken en de zinnen zo kort mogelijk te houden. Het gewaar worden van de energie die de verwoordingen dragen, is volgens mij belangrijker dan de formulering als zodanig. Verder kan helpen om je voor te stellen dat de wensen werkelijk vervuld worden.

Hoe zou het voelen volkomen beschermd, geborgen en vrij te zijn – hoe laat volkomen geluk zich ervaren? De wensen worden effectiever naarmate we ze beknopter formuleren. Wanneer de geest zijn gerichtheid verliest, is het zaak de aandacht weer op de adem te richten. Velen denken – ten onrechte – dat het ontwikkelen van metta voor jezelf zelfzucht ofwel egoïsme bevordert. Echter alleen wanneer metta in onszelf aanwezig is – te ervaren als welbevinden en innerlijke harmonie – kunnen we deze liefdevolle vriendelijkheid naar anderen uitstralen. Wanneer de verbinding met deze krachtbron in ons een zekere stabiliteit heeft bereikt, kunnen we de tweede stap in de metta-meditatie gaan beoefenen – het ‘overschrijden van grenzen’. Hierbij stellen we ons achtereenvolgens een persoon voor met wie we ons positief verbonden voelen, iemand met wie we noch een positieve noch een negatieve verbinding hebben, en iemand met wie we moeilijkheden ervaren. Alle drie personen worden bedeeld met dezelfde metta-wensen en de gedachte dat deze in vervulling gaan. In diepe metta-meditatie verdwijnen de grenzen van subject en object, van aangenaam, neutraal en onaangenaam.

Velen valt het zwaar metta voor zichzelf te ontwikkelen. Dan kan het behulpzaam zijn ons eerst op iemand te richten die we liefhebben en deze persoon de wensen te schenken. We creëren daartoe een zo duidelijk mogelijk beeld van deze persoon, zodat onze geest daarop lang gericht kan blijven. Als we ons hierin lang genoeg oefenen, hoeven we nog slechs aan deze persoon te denken en metta weet zich aanwezig. Op enig moment hebben we ook de visualisaties niet meer nodig om metta te ervaren. Boeddha’s metta is objectloos – alles wordt gezien en benaderd vanuit metta. In een derde meditatie-stap ontwikkelen we universele metta voor alle gewaarwordende wezens in alle hemelsrichtingen. Op deze wijze wordt de geest zuiver en vrij, wat leidt tot welbevinden en bevrijding van angst. Wanneer we metta-meditatie tot een dagelijkse oefening maken, is dat een groot geschenk voor onszelf en voor de wereld. Door ons vreedzaam tot onszelf en tot de wereld te verhouden, vermeerderen we de vrede in de wereld. (ivs, met dank aan jdh)  

Bronnen
‘Metta, die Meditation der liebenden Güte’, Buddhismus aktuell, 02/2015, p. 36-37
Quiet mind - Metta meditatie & zenboeddhisme






Terug naar Artikelen